26 Nisan 2012, Perşembe

Futbol Endüstrisi ve Fenerbahçe

İBRAHİM UTKU NAR utkunar89@gmail.com

Şike soruşturması kapsamında yaşananlar, sonuçları bakımından irdelenmesi gereken önemli bir süreçtir. Davanın içeriği ve biçimi hakkında hukuksal bir analizden öte, davanın özellikle Fenerbahçe taraftarı üzerinde yaratmış olduğu etkinin sonuçları üzerinde durmakta fayda var.

Toplumun en lümpen kesimlerinden birisi olarak lanse edilen taraftar gruplarının, futbol endüstrisine karşı, ne şekilde olursa olsun, politik bir refleks göstererek, güçlü dinamizmlerini rasyonel bir konuma taşımaları, taraftarlık iç-güdüsünün dışında ele alınarak takdir edilmesi gereken bir olaydır. Bu bilincin daha üst bir aşamaya taşınması ve insanların kültürel-sosyal ve fizyolojik gelişiminde önemli bir yer tutan spor olgusunun, kapitalist sistemin meta aracı olmaktan çıkarılarak, varoluş özüne dönmesi yolunda gösterilen çabalar, aslında insanlığın kurtuluş mücadelesinin de bir ayağıdır.

Neredeyse doğadaki her türlü nesnenin, kapitalist pazar ekonomisinin metası haline getirildiği bir dünyada, milyarlarca insanın ilgiyle takip ettiği bir spor dalı olan futbolun, bu realitenin dışında yer alması düşünülemezdi. Futbolun, sektörel bazda piyasa ekonomisi içindeki güçlü konumu, sermaye çevrelerinin bu alana ilgisini tarihsel süreç içerisinde yoğunlaştırmıştır. Futbol kulüplerinin yönetimlerine baktığımız zaman, genel olarak ağırlığın, spor kamuoyunun yakından bildiği isimlerden öte, sermaye çevrelerinin etkin isimlerinden oluştuğunu görmekteyiz. Dünyanın önde kulüplerinin genel bütçelerinin, birçok ülke bütçesinden daha fazla olduğu, reklam ve sponsorluk anlaşmalarıyla bu rakamın her geçen gün büyüdüğü bir endüstriyel zeminde, finansal oligarşinin de bu kârlı sektörden uzak durması beklenemezdi. Özellikle, futbol kulüplerinin piyasaya arz ettiği ve taraftarlardan gelen yoğun taleple birlikte, hisse senedi ve tahviller aracılığıyla yüksek bir borsa değeri oluşturması ve bunun sonucu olarak finansal piyasalar da önemli bir yer edinmesi, kulüpleri yeşil sahaların çok ötesinde bir zemine taşımıştır.

Yayıncı kuruluşların,medya kartellerinin,reklam verenlerin,sponsor firmaların,bahis şirketlerinin,sermaye çevrelerinden gelen kulüp yöneticilerinin ve devletin, futbol endüstrisine artan yoğun ilgisi, endüstriyel futbolun piyasa hacmini her geçen gün daha da genişletirken ;"Geçmişin toprak sahalarında, kent,mahalle takımları ile amatör bir ruhla oynanan, giderek "manüfaktür" dönemini, takiben de endüstriyel-global dönemini yaşayan futbol, artık kapitalistik bir eğlence sektörü ve milyarlarca dolarlık katma değerin yaratılıp paylaşıldığı ekonomik bir sektör." haline gelmiştir.(1)

En önemli sorulardan bir tanesi de : "Bu oluşan yeni düzlemde taraftarlık nasıl bir konuma evrilmiştir ?"

Küreselleşme ile birlikte pazar ekonomisinin en çok katma değer yaratan sektörlerinden birisi haline gelen futbol endüstrisi; cefakar ve vefakar taraftardan öte, arzı en yoğun taleple bütünleştirebileceği, tüketici fonksiyonlarını sınıfsal konumu itibariyle daha işlevsel bir şekilde gerçekleştirebileceği bir taraftar profilini arzu etmektedir. Açarsak ; sektörel faaliyetlerini kendi ekonomik rasyonalitesi doğrultusunda oluşturan futbol endüstrisi;deplasmanlarda dahi takımını yalnız bırakmayan,takımına her koşulda sahip çıkan,cebindeki son kuruşu dahi gönül verdiği renkler için harcayan bir taraftar değil, orta ve üst sınıf-zümrelere ait olan, kulübün ateş pahası olan lisanslı ürünlerini,milyarları bulan yıllık kombinesini, borsada işlem gören kulübe ait menkul kıymetleri satın alan satın alan, kulüplerin finansal cirosunu maksimize şekilde genişleten bir taraftar kitlesini istiyor.

****

AKP-Cemaat iktidarının futbol piyasasını  kendi ideolojik-politik yörüngeleri doğrultusunda dizayn etme çabasının bir ürünü olarak, "şike operasyonu" yoğun tartışmaları da beraberinde getirmiştir. İktidarın bu alanı dizayn etme çabasını, salt olarak politik gerekçelerle de açıklayamayız.Büyük bir rant kapısı haline gelen, genişleyen bir sektör olarak egemenlerin her zaman dikkatini çekmiş olan futbol endüstrisi veya şöyle ifade edersek ; 80'ler ile birlikte sermaye birikim rejiminde yaşanan değişimlerle, doğadaki her türlü nesnenin ticarileştirildiği, insani temel ihtiyaçların üretildiği alanların bile piyasa ekonomisinin kârlı bir sektörü haline getirildiği kapitalizmin bu yeni döneminde, sermaye çevreleri ve iktidar odakları ; teknik ve teknoloji, buna paralel bilişim ve iletişim de yaşanan değişimlerle birlikte arz alanı maksimize ölçüde genişleyen futbol endüstrisi üzerine daha da yoğunlaşmışlardır.

Yaklaşık olarak 1.5 milyar dolarlık değeriyle her geçen gün daha da büyüyen Türkiye futbol endüstrisi, Avrupa futbol ekonomisinin büyümesine paralel bir gelişme kaydetmiş ve ayrıca Avrupa futbol pazarında Avrupa'nın 5 büyük  liginden(İngiltere, İtalya, İspanya, Almanya, Fransa) sonra en fazla gelir yaratan futbol endüstrisi konumuna ulaşmıştır.Bu şartlar altında, AKP-Cemaat iktidarı ile bütünleşen egemen zümrenin futbol endüstrisini kontrol altında tutma ve kendi yönelimi doğrultusunda bu pazara yön verme çabasının bir ürünü olarak "şike operasyonu" bugün gündemdeki yerini almıştır.

Talihsiz bir sürecin, belki de en büyük kazanımı; Fenerbahçe taraftarının, "futbolun, sadece futbol olmadığını", milyonlarca dolar dönen bir sektörün arka planında yatan kirli işlerin ve ilişkilerin, çıkar hesaplarının nasıl bir kısır döngüye yol açtığını, burjuva siyasetinde bunun nasıl araçsallaştırıldığını görüp buna karşı politize olarak radikal bir tutum almaları; hatta bu tutumun salt AKP karşıtlığından daha öte bir konumda yer alarak, egemen sistemi sorgulayan bir konuma evrilmesi gerçekten çok önemlidir

"Ne yalan söyleyeyim kardeşim,

Taksim Stadyumunun eşiğini geçmemişim hani!..

Kumar oynamam, at yarışına meraklı değilim,

horoz dövüşünden anlamam!

İster sinema olsun ister atletizm,

yıldızların tercüme-i halini ezbere bilmem, anacığım...

 

Bütün bu işlerin cahiliyim ama,

bu son günlerde kanım biraz

Fenerlilere kaynıyor gibi... "

 

Nazım Hikmet (3 Nisan 1931, Yenigün)

 

(1) Mustafa Sönmez, "Global, Endüstriyel Futbol ve Sınıflar"

 

http://bianet.org/bianet/bianet/100884-global-endustriyel-futbol-ve-siniflar